4 Κύκλοι του Skeffington

Η όραση σύμφωνα με την συμπεριφοριστική προσέγγιση «δεν είναι κάτι αυτονόητο, αυτόκλητο και αυτόματα δημιουργημένο, αλλά είναι αποκύημα ταύτισης πολλών διεργασιών του οργανισμού και απεικονίστηκαν από τον ίδιο το Skeffington πολύ γλαφυρά μέσα από τέσσερις αλληλεπικαλυπτόμενους κύκλους». Οι τέσσερις αυτοί κύκλοι καλύπτουν ο ένας τον άλλο και ο καθένας αντιπροσωπεύει μία διαφορετική λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού. Ο συνδυασμός των λειτουργιών αυτών δίνει τελικά την όραση. Οι λειτουργίες αυτές είναι η Αντιβαρυντική (Antigravity process), η Επικεντρωτική (Centering process), η Αναγνωριστική (Identification process) και η Ακουστολεκτική επεξεργασία (Speech/Auditory process). Με τη χρησιμοποίηση του μοντέλου οι οπτομέτρες μπορούν να αναπτύξουν την κρίση τους όσο αφορά τα κλινικά περιστατικά και τις στρατηγικές θεραπείας τους. (Κόκκοτας, 2008)

Αντιβαρυτική επεξεργασία (Antigravity Process)

Τον πρώτο κύκλο ο Skeffington τον ονόμασε αντιβαρυτικό κύκλο. Θα μπορούσε επίσης να αναφέρεται ως «κύκλος κίνησης» αφού περιλαμβάνει οτιδήποτε είναι απαραίτητο, ώστε να μπορεί το άτομο να απαντήσει σε θεμελιώδεις ερωτήσεις όπως: «Πού είμαι;», «Που βρίσκομαι στο χώρο;», «Που βρίσκεται το ένα μέλος του σώματός μου σε σχέση με κάποιο άλλο;». Το άτομο για να απαντήσει σε αυτές, πρέπει να μάθει πρώτα τις χωρικές συντεταγμένες του σώματός του (δεξιά, αριστερά, πάνω, κάτω κατεύθυνση) σε σχέση με τα γενικά πρότυπα κίνησης και σε συνάρτηση με την έλξη της βαρύτητας.

Αυτές οι πληροφορίες αντλούνται από:

  • Τον αιθουσαίο λαβύρινθο ο οποίος βρίσκεται στο εσωτερικό του αφτιού και δίνει την αίσθηση της βαρύτητας, της επιτάχυνσης ή επιβράδυνσης και τη στάση του σώματός στο χώρο.

  • Την ιδιοδεκτικότητα η οποία είναι η ικανότητα του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος να συντονίζει τα διάφορα μέρη του σώματος μεταξύ τους και να προκαλεί την κίνηση ή την ακινησία τους.

Επικεντρωτική επεξεργασία (Centering Process)

Ο δεύτερος κύκλος ονομάστηκε επικεντρωτικός ή «της τοποθεσίας». Περιλαμβάνει οτιδήποτε χρησιμοποιείται για να απαντήσει το άτομο στην ερώτηση «Που είναι ;» για κάποιο αντικείμενο αναφοράς στο χώρο σε σχέση με τον εαυτό του. Αυτό είναι απαραίτητο προκειμένου να επιτελεσοτεί οποιαδήποτε εργασία στο χώρο. Ο προσανατολισμός του ατόμου με το αντικείμενο αναφοράς και ο ερχομός του σε ισορροπία μαζί του είναι μέρος της επικεντρωτικής επεξεργασίας.

Για να το επιτευχθεί αυτό, πρέπει όλοι οι οφθαλμοκινητικοί μύες να συνεργάζονται άψογα μεταξύ τους. Με άλλα λόγια η διοφθαλμικότητα η οποία έχει ως λειτουργία των εντοπισμό των αντικειμένων αναφοράς. Το επίπεδο συνεργασίας τους καθορίζει το βαθμό ακρίβειας και αποτελεσματικότητας, που το άτομο εκτελεί στις άπειρες καθημερινές διεργασίες με τα μάτια του.

Έτσι μόλις το άτομο γνωρίζει που βρίσκεται το ίδιο και τα μέρη του σώματός του στο χώρο (αντιβαρυτική επεξεργασία) και «κλειδώσει» το στόχο με τα μάτια του (επικεντρωτική επεξεργασία), μπορεί πλέον να κατευθύνει τις κινήσεις του στο συγκεκριμένο σημείο αναφοράς στο χώρο.

Αναγνωριστική Επεξεργασία (Identification Process)

Ο κύκλος αυτός ονομάζεται της ταυτοποίησης. Το άτομο καλείται να απαντήσει στην ερώτηση «Τι είναι αυτό;» για να αναγνωρίσει το αντικείμενο αναφοράς ή το αντικείμενο που έχει στοχεύσει. Η πρώτη προϋπόθεση ώστε να γίνει η αναγνώριση του αντικειμένου, είναι να υπάρχει κάποια προηγούμενη εμπειρία είτε μαζί του είτε με κάποιο άλλο παρόμοιο. Φυσικά η γνώση της από το κάθε άτομο είναι μοναδική και ξεχωριστή και κανείς δε γεννιέται έχοντας την, αλλά την αποκτά με τον καιρό. Η δεύτερη προϋπόθεση είναι η καθαρότητα εστίασης του ειδώλου του αντικειμένου και ρόλο μείζονος σημασίας διαδραματίζει η προσαρμογή.

Ακουστικολεκτική Επεξεργασία (Speech/Auditory Process)

Ο τελευταίος κύκλος έχει διπλή ονομασία όπως φαίνεται από τον τίτλο ή μπορεί να ονομαστεί και κύκλος της επικοινωνίας. Το άτομο πρέπει να απαντήσει στις ερωτήσεις «τι ξέρω σχετικά με αυτό;», «τι μπορείς να μου πεις σχετικά με αυτό;» και εννοείται το αντικείμενο αναφοράς. Είναι απαραίτητη λειτουργία ώστε να κωδικοποιούνται και να αποκωδικοποιούνται τα ευρήματα των τριών προηγούμενων διεργασιών και να αποκτούν νοηματική αξία. Με αυτό τον τρόπο οι άνθρωποι μπορούν να μοιραστούν μεταξύ τους οπτικές εμπειρίες.

Ο Skeffington θεώρησε ότι για την ανάπτυξη της όρασης είναι απαραίτητος ο συνδυασμός της ανάπτυξης και των εμπειριών και από τους τέσσερις κύκλους. Η αξιοποίησή τους «οδηγεί» το άτομο επαρκώς και αποτελεσματικά μέσα στο περίπλοκο κόσμο των οπτικών και ακουστικών ερεθισμάτων Οποιοσδήποτε περιορισμός σε κάποιο από τους κύκλους προκαλεί μειωμένη αποτελεσματικότητα στη συνολική διαδικασία της όρασης. (Κόκκοτας, 2008), (Paul Harris, 1998), (Godnig, 2001)

Stress και σύνδρομο γενικής προσαρμογής

Ο Canon ανέπτυξε την έννοια της φυγής ή μάχης (fight or flight), για να ερμηνεύσει την αντίδραση του οργανισμού στα στρεσογόνα ερεθίσματα και την πρόκληση stress. Η αντίδραση αυτή προετοιμάζει το σώμα για μυϊκή δραστηριότητα (πάλη ή αυτοάμυνα), απέναντι σε μια υποθετική ή πραγματική απειλή. Η αντίδραση φυγής ή μάχης ενεργοποιεί όλο το συμπαθητικό νευρικό σύστημα και κατ’ επέκταση και το οφθαλμικό. Πιο αναλυτικά είναι μια σειρά από χημικές αποκρίσεις, που ξεκινούν από τον μυελό των επινεφριδίων, όπου παράγεται η αδρεναλίνη (επινεφρίνη) και η νοραδρεναλίνη (νορεπινεφρίνη). Επακόλουθο της αντίδρασης είναι η αύξηση του καρδιακού και αναπνευστικού ρυθμού, της πίεσης του αίματος και των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα. Το αίμα αποσύρεται από τα σπλάχνα και διοχετεύεται προς τους μύες, την καρδία και τους πνεύμονες, προετοιμάζοντας το σώμα για ταχεία απάντηση στον κίνδυνο.

Κατά τις δεκαετίες του 1960 και 1970 ο Selye συνέχισε την εργασία του Canon, αναπτύσσοντας ένα πλαίσιο που περιέγραφε την απόκριση του σώματος στο stress και θεμελίωσε τις θεωρίες του σε παρατηρήσεις που πραγματοποίησε σε ασθενείς που φρόντιζε. Αναφέρει ότι σε όλες τις ασθένειες το stress παίζει κάποιο ρόλο είτε σε μικρό είτε σε μεγάλο βαθμό. Μέσω της θεωρίας του προτείνει την ύπαρξη δυο σταδίων αντίδρασης στα ψυχικά και φυσικά ερεθίσματα. Το πρώτο περιλαμβάνει μια συγκεκριμένη απόκριση στο ερέθισμα, που κατευθύνεται στον στοχευμένο ιστό και περιλαμβάνει φλεγμονή, αλλεργική αντίδραση και μεταβολικές αλλαγές. Στο δεύτερο η απόκριση είναι πιο γενική και περιλαμβάνει έκκριση αντιφλεγμονωδών παραγόντων, οι οποίοι επιδρούν σε όλους τους ιστούς του σώματος. Τα δυο αυτά στάδια αποτελούν το Σύνδρομο Γενικής Προσαρμογής (GAS). Κατά τη διάρκεια του συμβαίνουν κάποιες μεταβολές στον οργανισμό όπως: διόγκωση των επινεφριδίων, συρρίκνωση των λεμφαδένων, του θύμου αδένα και δημιουργία έλκους. Η απόκριση στο stress γίνεται σε τρία στάδια: του συναγερμού, της αντίστασης και της εξουθένωσης. (Bowan, 1996)

Ο Skeffington παρατήρησε ότι η συνεχής καθημερινή ασχολία των ανθρώπων στις σύγχρονες κοινωνίες με «κοντινές» εργασίες, προκαλεί εμφάνιση stress και διαταραχές στη σχέση της προσαρμογής με την σύγκλιση. Αυτοί οι «στρεσογόνοι» παράγοντες απαιτούν διαρκή προσήλωση στο στόχο, ασταμάτητη κίνηση των οφθαλμών για πολύ ώρα και οπτική και γνωσιακή αποκωδικοποίηση συμβόλων σε δισδιάστατο επίπεδο, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τις φυσιολογικές λειτουργίες για τις οποίες είναι κατασκευασμένοι οι οφθαλμοί.

Ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά ο κάθε οργανισμός στο stress δεν είναι προκαθορισμένος και γι’ αυτό το λόγο το κάθε άτομο αντιδρά ανάλογα με το ερέθισμα, τον χρόνο έκθεσης σε αυτό και τα διαθέσιμα λειτουργικά αποθέματα. Η κατανόηση του stress είναι πολύ σημαντική προκειμένου να κατανοήσουμε την ασθένεια. Η παρατεταμένη έκθεση σε κάθε μορφή stress μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγές της φυσιολογίας του οργανισμού, προκειμένου να διατηρηθεί η ομοιόσταση και η ισορροπία του και να είναι σε θέση να λειτουργεί. Στο οπτικό stress ο οργανισμός προσπαθεί να αντιμετωπίσει το προκύπτων stress (near-point stress) μέσω της προσαρμογής και της σύγκλισης, εμφανίζοντας όμως διάφορες διαθλαστικές ανωμαλίες (κυρίως μυωπία) και διόφθαλμες δυσλειτουργίες, κάτι που έχει προκύψει μέσα από διάφορες έρευνες. (Birnbaum, 1989), (Κόκκοτας, 2008)